Socjologia krytyczna

Od lat 60. ubiegłego wieku badacz i badaczka społeczny/a nie może ignorować stanowiska, że pomiędzy jego/jej postawami i poglądami a badanym społeczeństwem istnieje wzajemnie warunkujący się wpływ — socjologia krytyczna poddała w wątpliwość istniejący od lat w nauce paradygmat odizolowania przedmiotu i podmiotu badawczego. Obecnie część badaczy/badaczek podkreśla, że wartościowanie w socjologii jest nie tylko nieuniknione, ale i pożądane, dlatego praca naukowa musi być nieodłączna od działalności społecznej. To swoją postawą badacz/ka musi wyrazić nurtujące go problemy społeczne, których pragnienie eliminacji skupia się już niejako w jego/jej osobowości. Podstawowym zarzewiem jego pracy jest zawsze to, co Charles Wright Mills nazywał „wyobraźnią socjologiczną”: dostrzeganie przyczyn rozterek i problemów jednostek w dysfunkcjach instytucji społecznych.

W skład niniejszego panelu będą wchodzić prace, które w kontrze do socjologii „głównego nurtu”, uznającej neutralność nauk społecznych za niepodważalne prawo, będą prezentowały ocenę poruszanych problemów, odchodziły od postulowania obiektywizmu, wskazując na źródło i podstawę owego wartościowania. Za Mauricem Steinem rozumiemy bowiem socjologię krytyczną jako nastawienie głęboko humanistyczne — nie możemy w naukach społecznych ograniczać się jedynie do funkcji poznawczej, pomijając wartość reformatorską, którymi mogą, a nawet powinny się te nauki wyróżniać. Nie możemy porzucać wrażliwości i zauważania tkwiących w świecie społecznym możliwości, rezygnować z szukania nowego, lepszego porządku. Każda praca w panelu „Socjologia krytyczna” powinna odznaczać się dwoma cechami: nastawieniem krytycznym — dążeniem do ujawnienia ukrytych mechanizmów społecznych oraz duchem reformatorskim. Istotne jest również powiązanie analizy historii i struktury społeczeństwa z analizą jednostkowego losu. Tylko taki dialog, a nie jedynie czysta obserwacja, mogą nas do tego lepszego porządku przybliżyć.