Socjologia krytyczna

 

Od lat 60. ubiegłego wieku nie można ignorować stanowiska, że pomiędzy postawami i poglądami jednostek, a badanym społeczeństwem istnieje wzajemnie warunkujący się wpływ — socjologia krytyczna poddała w wątpliwość istniejący od lat w nauce paradygmat odizolowania przedmiotu i podmiotu badawczego. Obecnie coraz częściej podkreśla się, że wartościowanie w socjologii jest nie tylko nieuniknione, ale i pożądane, dlatego praca naukowa musi być nieodłączna od działalności społecznej. To swoją postawą badacz czy badaczka musi wyrazić problemy społeczne, których pragnienie eliminacji. Istotę krytycznego podejścia Charles Wright Mills nazywał „wyobraźnią socjologiczną” definiując jako dostrzeganie przyczyn rozterek i problemów jednostek w dysfunkcjach instytucji społecznych.

W skład niniejszego panelu będą wchodzić prace, które w kontrze do socjologii „głównego nurtu”, uznającej neutralność nauk społecznych za niepodważalne prawo, będą prezentowały ocenę poruszanych problemów, odchodziły od postulowania obiektywizmu, wskazując na źródło i podstawę owego wartościowania. Za Mauricem Steinem rozumiemy bowiem socjologię krytyczną jako nastawienie głęboko humanistyczne — nie możemy w naukach społecznych ograniczać się jedynie do funkcji poznawczej, pomijając wartość reformatorską, którymi mogą, a nawet powinny, się te nauki wyróżniać. Nie możemy porzucać wrażliwości i nie zauważać tkwiących w świecie społecznym możliwości, rezygnować z szukania nowego, lepszego porządku. Każda praca w panelu „Socjologia krytyczna” powinna odznaczać się dwoma cechami: nastawieniem krytycznym — dążeniem do ujawnienia ukrytych mechanizmów społecznych oraz duchem reformatorskim. Istotne jest również powiązanie analizy historii i struktury społeczeństwa z analizą jednostkowego losu. Tylko taki dialog, a nie jedynie czysta obserwacja, mogą nas do tego lepszego porządku przybliżyć.